Uralonet
Research Institute for Linguistics, HAS MagyarEnglishDeutsch   InformationHelp

  1. śorwa FU    'szarv'  de 'Horn'  en 'horn, antler'



    UEW № 978 By No.: << Previous Next >> New search

    Lexical field: Körperteile


    Set of correspondences
     
    Finnish sarvi 'Horn, Waldhorn'Gen. sarven
     
    Estonian sarv 'Horn, Geweih, Fühlhorn der Insekten'Gen. sarve
     
    Livonian sō̬ra 'Horn'Kett [liv]
     så̄ra 'Horn'
     
    Saami/LappishLtjårˈvē 'antler or horn of animal'
    Nčoarˈve -rv- 'antler or horn of animal'
    Notčuairv 'antler or horn of animal'Kuollan:791
    Kldčuѳirv 'antler or horn of animal'Kuollan:791
    Tčı̊ѳirve 'antler or horn of animal'Kuollan:791
    Kčı̊ѳirve 'antler or horn of animal'
     
    MordvinEśuro 'Horn'
    Eśura 'Horn'
    Mśura 'Horn'
     
    Mari/CheremisKBšur 'Horn'
    Ušur 'Horn'
    Bšur 'Horn'
     
    Udmurt/VotyakSśur 'Horn'
    Kśur 'Horn'
    Gśu̇r 'Horn'Wichm [wotj]
     
    Komi/ZyryanSśur 'Horn'
    Pśur 'Horn'
    POśur 'Horn'
     
    Khanty/OstyakCt́ĕrpə 'männliches Elentier'OL:201
    Kamt́ȧ̆rpə 'männliches Elentier'
    Kazśărpĭ 'männliches Elentier'
     
    Mansi/VogulKOśōrp 'Männchen vom Elentier'
    KMsōrp 'Männchen vom Elentier'
    KUšōrəp 'Männchen vom Elentier'Bárczi, Szótöv:88
    Pšōrp 'Männchen vom Elentier'
    Sosɔ̄rpi 'Männchen vom Elentier'
     
    Hungarian szarv 'Horn, Gehörn'
     szarvas 'gehörnt, Hirsch'
     szaru 'Horn, Hornstoff'
    Altszaru 'Horn, Gehörn'


    Commentaries
    MagyarDeutsch

    < ieur.: urar. *śr̥va- : altind. śṛ́ṅga- 'Horn', aw. srū- 'Horn', aw.  sruuɑ̄- 'Nagel', lat. cervus 'Hirsch' usw. 

    Ostj. pə, pi und wog. əp, p, pi sind Ableitungssuffixe.

    Finn. und est. a der ersten Silbe ist sekundär. Finn. sarvi usw. gelangte aus der Gruppe der Substantive mit ursprünglichem a-Stamm analog (sarvi ~ *sarvan > sarvi ~ sarven) in die Gruppe mit e Stamm.

    Ostj. ť, ś und wog. KO ś sind mit einem Reihenübergang *ś > *ć in Ug. Zeit zu erklären.

    Der palatale Vokal der ersten Silbe im Ostj. kann das Ergebnis eines urostj. Wandels *ɑ̆ > *ə nach palatalem Konsonanten sein.

    Die ursprüngliche Stammesalternation szaru ~ szarv- läßt sich aus *rγ < *rw erklären. Im. Ung. wurde urung. *w im Wortauslaut zum Semivokal *u̯, der mit dem vorangehenden Vokal zuerst einen Diphthong bildete und dann zum langen Vokal wurde (*szarú > szaru). Das v in szarv gelangte analog den Formen szarvat, szarvasusw. in den Nominativ. Später führte der Wechsel szaru ~ szarv zur Bedeutungsspaltung (Bárczi, Szótöv. 41—2).

    Die heutige Bedeutung 'Elentier' im Ostj. und Wog. hat sich aus 'gehörnt; gehörntes Tier' entwickelt, vgl. ung.szarv 'Horn' ~ szarvas 'Hirsch'. Die Entstehung der Bedeutung 'gehörntes Tier' → 'Elentier, Hirsch' in den Ug. Sprachen ist mit tabuistischen Gründen zu erklären.



    Bibliography
    • Gyarm: Aff 82, 165, 194, 195, 272, 374, 375 = Affinitas lingvae Hvngaricae cvm lingvis Fennicae originis grammatice demonstrata. Nec non vocabvlaria dialectorvm Tataricarvm et Slavicarvm cvm Hvngarica comparata. Avctore Samvele Gyarmathi. Gottingae 1799.
    • ÁKE 49, 80, 557 = Munkácsi, Bernát, Árja és kaukázusi elemek a finn-magyar nyelvekben. 1. kötet. Magyar szójegyzék s bevezetésül: a kérdés története. Budapest 1901.
    • Hajdú: ALH 2: 287 = Acta Linguistica Academiae Scientiarum Hungaricae. 1–, Budapest 1951–.
    • Jacobsohn: ArUgrof 124 = Jacobsohn, Hermann, Arier und Ugrofinnen. Göttingen 1922.
    • Collinder: CompGr 155 = Collinder, Björn, Comparative Grammar of the Uralic Languages. Stockholm 1960.
    • Sajn: Dem 62, 113 = Sajnovics, Joannis, Demonstratio. Idioma Ungarorum et Lapponum idem esse. Tyrnaviae [1771?].
    • ESK = Лыткин, В.И. – Гуляев, Е.И. Краткий этимологический словарь коми языка. Москва 1970.
    • Munkácsi: Ethn 5: 140 = Ethnographia. 1–, Budapest 1890–.
    • Steinitz: FgrVok 36 = Steinitz, Wolfgang, Geschichte des finnisch-ugrischen Vokalismus. Stockholm 1944 (Acta Instituti Hungarici Universitatis Holmiensis. Series B, Linguistica. 2).
    • Ravila: FUF 20: 91 = Finnisch-ugrische Forschungen. 1–13, Helsingfors – Leipzig 1901–1913; 14–, Helsingfors [später:] Helsinki 1914–.
    • Lehtisalo: FUF 21: 13 = Finnisch-ugrische Forschungen. 1–13, Helsingfors – Leipzig 1901–1913; 14–, Helsingfors [später:] Helsinki 1914–.
    • E.Itkonen: FUF 29: 292, 31: 163 = Finnisch-ugrische Forschungen. 1–13, Helsingfors – Leipzig 1901–1913; 14–, Helsingfors [später:] Helsinki 1914–.
    • Setälä: FUF 2: 258 = Finnisch-ugrische Forschungen. 1–13, Helsingfors – Leipzig 1901–1913; 14–, Helsingfors [später:] Helsinki 1914–.
    • FUV = Collinder, Björn, Fenno-Ugric Vocabulary. An Etymological Dictionary of the Uralic Languages. Stockholm 1955.
    • Kalima: Hirt-Festschr 2: 203
    • Setälä: JSFOu 14/3: 27, 16/2: 2 = Suomalais-ugrilaisen Seuran Aikakauskirja. Journal de la Société Finno-Ougrienne. 1–, Helsinki 1886–.
    • Toivonen: JSFOu 56/1: 23 = Suomalais-ugrilaisen Seuran Aikakauskirja. Journal de la Société Finno-Ougrienne. 1–, Helsinki 1886–.
    • Munkácsi: KSz 4: 376 = Keleti Szemle. Revue Orientale. 1–21. Budapest 1900–1932.
    • Hajdú: MKE 34 = Hajdú, Péter, A magyarság kialakulásának előzményei. Budapest 1953 (NytudÉrt 2).
    • Honti: MNy 81: 146 = Magyar Nyelv. 1–, Budapest 1905–.
    • Harmatta: MŐT 171 = Magyar őstörténeti tanulmányok. Szerk. Bartha Antal, Czeglédy Károly, Róna-Tas András. Budapest 1977.
    • Joki: MSFOu 151: 311 = Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia. Mémoires de la Société Finno-Ougrienne. 1–, Helsinki 1890–.
    • Toivonen: MSFOu 67: 382 = Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia. Mémoires de la Société Finno-Ougrienne. 1–, Helsinki 1890–.
    • Lehtisalo: MSFOu 72: 14 = Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia. Mémoires de la Société Finno-Ougrienne. 1–, Helsinki 1890–.
    • MSzFE = A magyar szókészlet finnugor elemei. 1–3. Föszerkesztő: Lakó György. Szerkesztő: Rédei Károly [1–3] és K. Sal Éva [3]. Munkatársak: Erdélyi István, Fabricius-Kovács Ferenc, Gulya János, K. Sal Éva, Vértes Edit. Budapest 1967, 1971, 1978.
    • MUSZ 282 = Budenz, József, Magyar–ugor összehasonlitó szótár. Budapest 1873–1881.
    • Strahlenberg: NOstTHarmL
    • Lakó: NyK 51: 26- = Nyelvtudományi Közlemények. 1–, Pest, [später:] Budapest 1862–.
    • E.Itkonen: NyK 70: 353 = Nyelvtudományi Közlemények. 1–, Pest, [später:] Budapest 1862–.
    • s-Laute 39.00
    • SKES = Suomen kielen etymologinen sanakirja. I, Helsinki 1955 [Autor] Y. H. Toivonen; II, 1958 [Autoren] Y. H. Toivonen – Erkki Itkonen – Aulis J. Joki; III, 1962 [Autoren] Erkki Itkonen – Aulis J. Joki; IV, 1969 [Autoren] Erkki Itkonen – Aulis J. Joki; V, 19
    • Lindström: Suomi 1852: 82
    • SzófSz = Bárczi, Géza, Magyar Szófejtő‘ Szótár. Budapest 1941.
    • TESz = A magyar nyelv történeti-etimológiai szótára. I–III. Főszerk. Benkő Loránd. Szerk. Kiss Lajos – Papp László (1–2), Kubínyi László – Papp László (3). Budapest 1967–1976.
    • Setälä: UJb 8: 306 = Ungarische Jahrbücher. 1–23. Berlin 1921–1945 [Fortsetzung UAJb.]
    • VglWb 1: 638 = Donner, O., Vergleichendes Wörterbuch der finnisch-ugrischen Sprachen. Leipzig I, 1874 ; II, 1876; III, 1888.
    • Kalima: Vir 1932: 106 = Virittäjä. 1–, Helsinki 1897–.
    • Ravila: Vir 1939: 107-112 = Virittäjä. 1–, Helsinki 1897–.
    • Toivonen: Vir 1949: 39, 1953: 20 = Virittäjä. 1–, Helsinki 1897–.